49 / 16856
Description: 
Tutivillus, the writing devil with eyes and noses on his shoulders, knies and bottom
Object number: 
00049
Part: 
Bench-end (top)
Nature: 
Religious
Artist: 
Bernts, Henrik
Position: 
Wang B aan de zuidzijde
Date: 
1505-1508
Location: 
Deutschland, Kalkar: Sankt Nicolaikirche
Photographer: 
Verspaandonk, J.A.J.M.
Interpretation: 
-
Categories: 
Fabulous creature
 
object 00049: 00049
Author(s):  Block, Elaine C.
Title:  Misericords in the Rhineland : Images of medieval life
City:  Lakewood (Ohio)
Year:  1996
Journal/Volume:  The Profane Arts of the Middle Ages / Les Arts profanes au moyen âge
Page details:  p. 125
 
Author(s):  Grössinger, Christa
Title:  Tutivillus
City:  Turnhout
Year:  2003
Journal/Volume:  Profane Images in Marginal Arts of the Middle Ages, ed. Blcok, Elaine
Pages:  47-63
Page details:  p. 47-63
 
Author(s):  Hilger, Hans Peter
Title:  Kalkar
City:  Düsseldorf
Year:  1964
Journal/Volume:  Die Denkmäler des Rheinlandes: Kreis Kleve
Page details:  p. 31
 
Author(s):  Smith, J.C.D.
Title:  Church woodcarvings: a west country study
City:  Newton Abbot
Year:  1969
Page details:  p. 76
 
Author(s):  Verbeek, Albert
Title:  Das Münster in Bonn
City:  Köln
Year:  1983
Journal/Volume:  Rheinische Kunststätten
Page details:  afb. 10
 
Author(s):  Verspaandonk, J.A.J.M.
Title:  Het vreemde houten gezelschap
Year:  1974
Journal/Volume:  Antiek
Pages:  121-140
Page details:  p. 124
 
Author(s):  Werd, Guido de
Title:  St. Nicolaikirche Kalkar
City:  München
Year:  2002
Page details:  p. 116-117, nr. 20
 
Author(s):  Wolff, J.A.
Title:  Tytinillus: eene bijdrage ter daemonologie
City:  Utrecht
Year:  1877
Journal/Volume:  Het gildeboek. Tijdschrift voor kerkelijke kunst en oudheidkunde
Page details:  p. 44-46
 

More pictures

object 00049: 00049a
object 00049: 00049i
object 00049: 00049c
object 00049: 00049f

Parallels

object 00049: 00049-1
object 00049: 00049-2

Remarks

General remarks:  Deze schrijvende duivel wordt door Verspaandonk aangeduid als Tytivillus (Titivillus) of koorduivel. Verspaandonk schrijft "Hij heeft ogen op zijn schouders, knieën en achterste en grijnzend schrijft hij op een groot vel perkament alle fouten en verstrooiheden van de koorheren op, om die bij het oordeel tegen hen te gebruiken. Gelukkig ligt er tegenover hem een engel, die al het goede aantekent." Verspaandonk verwijst naar een dergelijk tweetal, engel en duivel, op kalkstenen wangen als overblijfsel van een stenen koorgestoelte uit de Münsterkerk te Bonn